1633 TARİHLİ TARİHÎ KAYIT:
DEYLEMLİLER ( ZAZALAR) VE PARTLAR
Eser: Dictionarium Armeno-Latinum
Yazar: Francesco Rivola
Yayın yılı: 1633
Sayfa: 95
Özgün ifade: “Demli, natio quaedam Parthorum.”
Türkçe karşılığı: “Demli, Partların belirli bir halkıdır.”
1633 TARİHLİ TARİHÎ KAYIT: DEMLİLER VE PARTLAR
Eser: Dictionarium Armeno-Latinum
Yazar: Francesco Rivola
Yayın yılı: 1633
Sayfa: 95
Özgün ifade: “Demli, natio quaedam Parthorum.”
Türkçe karşılığı: “Demli, Partların belirli bir halkıdır.”
Tarihî Kaydın Anlamı ve Önemi
Francesco Rivola’nın 1633 yılında yayımlanan Dictionarium Armeno-Latinum adlı eserinin 95. sayfasında, “Demli, natio quaedam Parthorum” ifadesi yer almaktadır. Latince natio kelimesi halk, ulus veya topluluk anlamına gelirken, quaedam Parthorum ifadesi “Partların belirli bir halkı” şeklinde tercüme edilir.
Bu kayıt, yalnızca kelimeler arasındaki bir benzerliğe değil, Demli( zazalar) adıyla anılan topluluk ile tarihî Partlar arasında doğrudan bir ilişki kuran yazılı bir açıklamaya işaret etmektedir.
Bu Kayıt Zazaların Tarihi Açısından Ne İfade Ediyor?
Zazalarla ilişkilendirilen Deylemli/Dimli/Dımli / Dılmıkli adı ile eserde geçen Demli arasında tarihî ve etimolojik bir bağlantı bulunmaktadır. Bu belgenin önemi üç noktada öne çıkmaktadır:
- Tarihî tanıklık: 1633 tarihli eserde Demli adı, açıkça Partlarla ilişkilendirilmiştir.
- Partlarla tarihî bağlantı:
Kayıt, Dimlilerin( Zazaların) Partlarla ilişkili olduğu yönündeki tarihî tezin en önemli yazılı kaynaklardan biridir.
Yaklaşık dört asır önce kayda geçirilen bu açıklama, Zazaların tarihî kökenleri ve Dimli adının etimolojisi üzerine yürütülen araştırmalar açısından dikkat çekici bir belge niteliğindedir.
Sonuç olarak: Francesco Rivola’nın 1633 tarihli bu kaydı, Demli adı ile Partlar arasında tarihî bir bağ kuran erken dönem yazılı tanıklıklardan biridir.
Demli adının Zazalar arasında kullanılan Dimli/Dımli/ Dılmıkli/ Deylemli adıyla ilişkisi, Zazaların tarihî kökenlerine ışık tutacak en önemli araştırma konularından biridir.
Bu bağlantının kapsamı ise diğer tarihî belgeler ve dil bilimsel verilerle birlikte değerlendirilmelidir.
Kısa Not
Partlar, MÖ 247 yılında I. Arsakes tarafından kurulmuştur. Arsakesler hanedanı, İran’ın kuzeydoğusundaki Part bölgesinde bağımsızlığını ilan ederek Part İmparatorluğu’nun temelini atmıştır.
Partlar, MÖ 247’den MS 224’e kadar hüküm sürmüş ve MS 224 yılında Sasani hükümdarı I. Erdeşîr tarafından yıkılmıştır.
1633 tarihli bu kayıtta ise Demli adı, Partlarla ilişkilendirilmiştir. Bu ifade, Demli/Dimli adının tarihî kökeni ve Zazalarla olası bağlantısı açısından araştırılması gereken erken dönem yazılı kaynaklardan biridir.
