ZAZACA VE KÜRTÇE ARASINDAKİ DİLBİLİMSEL FARKLILIKLAR:
AKADEMİK BİR DEĞERLENDİRME
Akademik ve Dil Bilim dünyası Zaza kimliği ve Zazaca dili üzerine yapılan çalışmalar, Zazacanın kendine özgü dil yapısına sahip müstakil bir dil olduğunu ortaya koymuştur.
Dünyanın çeşitli üniversitelerinde görev yapan dilbilimciler, Bağımsız dil bilimciler ve özelikle Kürdoliji yani kürtçe dil uzmanları özelikle Leqoc, Joyce Blue gibi Zazacayı İranî dil ailesi içerisinde bağımsız ayrı bir dil olarak sınıflandırmaktadır.
Zazaca ile Kürtçesi arasında tarihî etkileşimler bulunmasına rağmen, iki dil arasında önemli yapısal farklılıklar mevcuttur.
- Karşılıklı Anlaşılabilirlik Yoktur
- Dilbilimde bir dil ile lehçeyi ayıran en önemli ölçütlerden biri karşılıklı anlaşılabilirliktir.
- Zazaca konuşan bir kişi, Kürtçeyi öğrenmemişse asla anlayamaz.
- Aynı şekilde Kürtçe konuşan biri de Zazacayı anlamaktadır.
Bu durum Zazacanın müstakil bir dil olduğuna dair önemli göstergelerden biridir.
2. Kelime Hazinesi Büyük Ölçüde Farklıdır
Temel kelimelerde dahi ciddi farklılıklar görülmektedir.
Örnek:
Türkçe. Zazaca. Kürtçe
Gel . Bé were
Git. Şı. Here
Nasılsın. Senin ( Senina) Çawayi
Ev. Kei. Mal
Nerdesin. Hé çadé ( ha çada) Quderé
Yağmur. Varun ( şili). Baran
Kar. Vor. Berf
Birçok temel kavramın farklı sözcüklerle ifade edilmesi dikkat çekicidir.
Zazaca ile kürtçenin yakınlığı ingilizce ile Almancadan daha uzaktır.
3. Sayı Sistemleri Farklıdır
Zazacadaki sayı sistemi ile Kurmancî sayı sistemi arasında belirgin farklılıklar bulunmaktadır.
Örnek:
Türkçe. Zazaca. Kürtçe Farsça
Bir. Yo ( ju). Yek. Yek
İki. Dıdı. Du. Du
Üç. Hirı. Sé. Se
Dört. Çhar. Çar. Çar
Beş. Punc. Pênc. Penc
Altı. Şeş. Şeş. Şheş
Yedi. Hot. Xeft. Heft
Sekiz. Heşt. Xeşt. Xeşt
Dokuz. No. Nehe. Neh
On. Des. Dehe. Deh
Özellikle ilk sayılarda görülen farklılıklar dikkat çekicidir. Zazaca rakamlar farklı iken kürtçe ile farsça aynı.
4. Fonolojik Yapı Farklıdır
Zazaca kendine özgü ses sistemine sahiptir.
Zazacada bulunan bazı sesler ve telaffuz biçimleri Kürtçede bulunmaz veya farklı kullanılır.
Bu nedenle iki dil konuşulduğunda kulağa farklı gelen iki ayrı dil izlenimi verir.
5. Morfolojik Yapı Farklıdır
Dilbilimsel açıdan en önemli farklardan biri çekim sistemleridir.
Zazacada isim ve fiil çekimleri, zaman yapıları ve ek sistemleri Kürtçe'den önemli ölçüde ayrılır.
Bu durum iki dili birbirinden ayıran temel dilbilgisel özelliklerden biridir.
6. Gramatik Cinsiyet Kullanımı Farklıdır
Zazacada eril-dişil sistem bulunmaktadır. Örneğin Tı senin ( erkek) Tı Senina ( dişi) kürtçede eril - Dişil yoktur.
Dolayısıyla "Kürtçede cinsiyet yoktur"
7. Tarihsel Gelişim Süreçleri Farklıdır
Zazaca ve Kürtçe farklı tarihsel gelişim çizgileri izlemiştir.
Dilbilimci Ludwig Paul, Garnik Asatryan, Jost Gippert ve diğer birçok araştırmacı Zazacanın bağımsız bir tarihsel gelişime sahip olduğunu belirtmektedir.
8. Kültürel veya siyasi Kimlik ile Dil Kimliği Aynı Şey Değildir
Dilbilimde bir topluluğun kendisini nasıl tanımladığı ile konuştuğu dil ayrı konulardır.
Bir kişinin siyasi veya ideolojik sebepler ile kendisini Kürt, Zaza, Türk, İngiliz veya başka bir kimlikle tanımlaması sosyal, ideolojik ve siyasal bir tercihtir.
Türkler orta Asya halkıdır
Zazalar Hazar hafzası halkıdır.yani bugünki Azerbaycan ile İran arasindaki coğrafyada Hazar sınırındaki Deylemistan yada bugünki ismi ile Gilek bölgesi halkıdır.
Kürtler farklı tezler olsada genelde kendilerini Mezopotamya halkı olarak tanimlarlar...
Zazaca - kürtce yada diğer diller dilbilimsel özellikleri bilimsel incelemelerle değerlendirilir.
Sonuç
Zazaca; kendine özgü fonolojisi, morfolojisi, söz varlığı, gramer yapısı ve tarihsel gelişimi bulunan İranî bir dildir.
Akademik çevrelerde kabul gören görüş, Zazacanın Kürtçe'den ayrı ve bağımsız bir dil olduğu yönündedir.
Bir halkın dili, onun hafızasıdır.
Zazacanın yaşatılması yalnızca Zazalar için değil, Anadolu kültürel çeşitliliğinin korunması açısından da büyük önem taşımaktadır.
Siyasi projeler ile Zaza kimliği ve Zaza Dili farklı kimlikler içerisinde eritme, yok etme sebebi ile Zaza halkı yıllardır bilinçli bir şekilde asimile edilmekte.
